محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
115
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )
[ نافع ] و قدر شربتش و مدت مزاج ، به دستور ايارج سابق است . صفت آن : جنطيانا ، سنبل ، زراوند مدحرج ، سليخه ، دارچينى ، از هر يك نيم درهم ؛ فطراساليون ، كماذريوس ، اسطوخودوس ، فلفل مويه و كتيرا ، از هر يك ، يك درهم ؛ مرّ ، چهار درهم ؛ حبّ البان و زعفران ، از هر يك ، يك درهم و نيم ؛ صبر ، هيجده درهم و نيم ؛ شحم حنظل شش درهم با عسل به قدر حاجت بسرشند . [ 15 ] ايارج « اندروماخس » : جهت امراض باردهء دماغ و معده و مفاصل و تشنج و صدمه و ضربه و شكستگى اعضاء و درد پهلو و معده و نفث الدم و درد تهيگاه نافع است . قدر شربتش از يك درهم تا چهار درهم و در اورام صلبه با سكنجبين بنوشند و ضماد كنند و جهت ورم چشم با آب عنب الثعلب و جهت ورم مقعد با روغن گل سرخ و جهت قروح سر انگشتان با سركه ضماد نمايند و در امراض دهن غرغره كنند و طريق شرب و قدر شربت و مدت و مزاج ، به دستور ايارجات [ سابق است ] . صفت آن : دارچينى ، سليخهء سياه ، قصب الذريره ، عيدان البلسان ، فقاح اذخر ، قشور الطلع ، سه اوقيه و نصف ، كوبيده ، در ديگ سفالين كرده [ با آب باران شش دورق كه هر دورقى سيصد مثقال است بجوشانند تا به نصف رسد ، پس صاف نموده ، نگاه دارند و صبر سقوطرى يك رطل را با آب ] باران در آفتاب سائيده و بشويند و چندان در آفتاب بسايند كه خشك شود و بعد از آن با آب ادويهء سابقه ، به دستور در آفتاب صبر را بسايند تا مجموع آبها را جذب كند و در سائيدن ، خشك شود ، پس بار ديگر او را با زعفران و مرّو كبر ، از هر يك سه اوقيه - و در بعضى از نسخ ، يك اوقيه - سائيده در ظرف شيشه نگاه دارند و قدر شربت ، يك درهم است . نسخهء ديگر : ايارج « اندروماخس » كه « ابن هبل » در مختار ذكر كرده : شحم حنظل ، پنج درهم ، بصل الفارِ مشوى ، غاريقون ، سقمونيا ، خربق اسود ، اشق ، اسقورديون ، چهار درهم و نيم . و در بعضى نسخ ، دو درهم [ و نيم ] ؛ كماذريوس ، افتيمون ، مقل ، صبر سقوطرى ، سه درهم ؛ حاشا ، هوفاريقون ، ساذج ، فراسيون ، جعده ، سليخه ، فلفل اسود ، زعفران ، دارچينى ، دارفلفل ، بسفايج ، جاو شير ، سكبينج ، جندبيدستر ، فطراساليون و زراوند طويل ، از هر يك چهار درهم با عسل بسرشند و قدر شربت از يك مثقال تا چهار مثقال .